چطور «مهین» قاتل زنجیره‌ای شد؟

نگاهی به مستند تحسین شده اولین قاتل سریالی زن در ایران که در نمایش خانگی منتشر شده است.

روزنامه خراسان نوشت: نگاهی به مستند تحسین شده اولین قاتل سریالی زن در ایران که در نمایش خانگی منتشر شده است.

از دیروز مستند سینمایی «مهین» به کارگردانی محمدحسین حیدری در پلتفرم‌های اینترنتی منتشر شده است. این فیلم مستند که به جنایت‌های «مهین قدیری» نخستین قاتل زنجیره‌ای زن ایران می‌پردازد، سال ۹۸ در گروه سینمایی هنر و تجربه به نمایش درآمد و حدود ۴۰ میلیون تومان فروخت. این فیلم مستند پیش از این نیز نظر علاقه‌مندان به سینما را جلب کرده بود و در جشنواره فیلم‌های مستند سینماحقیقت، دومین فیلم از نگاه تماشاگران شده بود. گزارش پیش رو، نگاهی به مستند سینمایی ۹۳ دقیقه‌ای «مهین» است.

یک سوژه حساسیت‌برانگیز

«مهین» در نگاه نخست، واجد سوژه‌ای بسیار جذاب و حساسیت‌زاست؛ یک زن جوان که مادر دو فرزند کوچک است و تحت تأثیر برخی شرایط و مسائل زندگی، به جنایت‌های هولناکی دست می‌زند. این جنایت‌ها که ۱۳ سال پیش در شهر قزوین اتفاق افتاده، دستمایه ساخت فیلم مستندی شده است که جزئیاتی تکان‌دهنده و جذاب از قتل‌های مهین قدیری را به نمایش می‌گذارد. نکته جالب آن که این فیلم، محصولی از خانه مستند انقلاب اسلامی وابسته به سازمان هنری-رسانه‌ای اوج است و ورود اوج به چنین سوژه ملتهبی، در نوع خود چشمگیر است؛ خصوصاً آن که این زن در عین حالی که مادر است، مرتکب جرم می‌شود و از قضا انگیزه جنایات او ارتباط مستقیمی با همین حس مادرانگی وی دارد! در نگاه نخست، به نظر می‌رسد مستند «مهین»، با مفهوم «مادری» ناسازگار است اما با نگاه به فیلم، مشخص می‌شود که این‌گونه نیست و این فیلم با نگاه دقیق فیلم ساز و سرنخ‌هایی که مصاحبه‌شوندگان از جمله روان شناس و مأموران پیگیری قتل‌ها به دست می‌دهند، این تفکیک را به درستی قائل می‌شود.

ضعف در بازسازی

بخش اعظم فیلم مستند «مهین» خصوصاً در نیمه نخست، بازسازی شده و در آن استفاده خاصی از تصاویر آرشیوی و عکس نشده است؛ امری که سختی کار را دوچندان می‌کند؛ سازندگان هیچ بهره‌ای از بریده جراید که در این گونه فیلم‌های مستند، رایج است، نبرده‌اند و با استفاده از یک بازیگر تئاتر به عنوان بازیگر نقش «مهین قدیری» و تعدادی بازیگر دیگر، صحنه جنایت‌ها را بازسازی کرده‌اند. به همین دلیل بی‌تردید واجد جذابیت بیشتری برای مخاطب است. اگرچه در بازسازی‌ها، بی‌دقتی‌هایی به چشم می‌خورد که برای روایت سال ۱۳۸۷ چندان توجیه‌پذیر نیست؛ مانند نمایش هدست بی‌سیم و خودروی تیبا که در سال ۸۷ هنوز به تولید انبوه نرسیده بود.

ورود نسبی به جزئیات

محمدحسین حیدری کارگردان مستند «مهین» کاملاً به سوژه وفادار بوده و ذره‌ای از روایت شاه‌پیرنگ غافل نمانده است. با این حال به نظر می‌رسد از نظر پرداخت، با وجودی که فیلم بدون پرده‌پوشی موارد ملتهب ساخته شده اما سوژه، همچنان جذاب‌ترین چیزی است که به تصویر کشیده شده و به نوعی، سوژه از پرداخت آن جلوتر است. حیدری تلاش کرده تا روند تحقیقات را با بخشی از جزئیات قابل نمایش، به تصویر بکشد و در این کار، تا حدی موفق بوده اما پنج قتل در فاصله کمتر از شش ماه توسط یک زن، هنوز جزئیات بیشتری دارد که سازندگان به هر دلیل از نمایش آن دست کشیده‌اند؛ اگرچه ممکن است دلیل آن بدآموزی احتمالی برای مخاطبان باشد. شواهد یافت‌شده در خانه قاتل و جزئیات بامزه از خریداری دارو توسط وی از گیرایی‌های مستند «مهین» به شمار می‌آید.

یک درام کارآگاهی جذاب

با وجود آن‌چه گفته شد، فیلم مستند «مهین» برای مخاطب عام بسیار جذاب است؛ به مثابه یک فیلم داستانی جنایی/کارآگاهی هیجان‌انگیز که مخاطب با گروه پلیس و بازپرس همراه می‌شود و به دنیای تاریک ذهنی قاتل پا می‌گذارد. مهم ترین نقطه قوت مستند «مهین» به جز سوژه، روند تدریجی و سینوسی روایت، در تبدیل قاتل به قربانی و دوباره قاتل است که از نظر حسی، درام بسیار خوبی برای مخاطب می‌سازد و بیننده را میخکوب می‌کند. انگیزه عجیب یک مادر برای وقوع ۵+۱ قتل و همچنین تصویر زنی که با یک جنازه روی صندلی عقب خودرویش، ساعت‌ها در خیابان پرسه می‌زند، از نکات تکان‌دهنده «مهین» است. یافتن سوژه‌های قتل و روایت پرضرباهنگ  لحظات منتهی به دستگیری قاتل، دیدنی از آب درآمده است.

پایان‌بندی به‌اندازه

مستند سینمایی «مهین» اگرچه در دقایق اولیه نیاز به حوصله دارد و در نیمه دوم نیز ضرباهنگ تندی ندارد اما به دلیل همان جذابیت و دیگرگونی سوژه و قتل‌ها که گفته شد، برای مخاطب عام گیرا و خوشایند است. نقطه عطف دوم مستند که یک فراز حسی دیگر برای مخاطب ایجاد می‌کند، نیمه‌های بازجویی‌هاست که قاتل به تدریج با بازجوها نیز انس می‌گیرد و روایت خود از قتل‌ها را راحت‌تر بیان می‌کند؛ ماجرا تا جایی پیش می‌رود که عبارت قابل تأمل «طلافروشی سیار» را برای یکی از طعمه‌هایش به کار می‌برد. مستند «مهین» اگرچه به آسیب‌شناسی شعاری نمی‌پردازد اما بدون ریشه‌یابی نیز تمام نمی‌شود و مسائل و مشکلاتی را که کمک می‌کند شخصیت «مهین قدیری» به یک هیولا تبدیل شود، بدون تأکید بیان می‌کند؛ تا جایی که از فیلم بیرون نمی‌زند و اثر را به یک محصول نصیحت‌گر تلویزیونی تبدیل نمی‌کند.